سنگندم خطرناکترین آفت گندم در ایران

انجام سم پاشی های بی رویه برعلیه سن گندم و نابودی دشمنان طبیعی ان از جمله عوا ملی است که سبب گردیده است سنگندم بعنوان یکی از مهمترین آ فا ت گندم و جو مطرح شود و گفتنی است که سن گندم درایران در اکثر منا طق خصوصا مناطق معتدل کشور انتشار دارد.
همانطور که گفته شد سن گندم مهمترین افت گندم و جو در ایران می باشد و سنهای غلات یا سن های حقیقی وابسته به زیر راسته Heteroptera میباشند که عمده ترین گو نه های آن متعلق 2 جنس Eurygaster و Aelia می باشد .

حشره شناسی Eurygaster integriceps

طول حشره کامل 8/12-8 و عرض آن8 -5 میلیمتر است و علت اصلی دامنه نسبتا وسیع تغییرات در اندازه حشرهکامل شیوه زندگی آ فت است که بر اساس بررسیها و مشا هدات در
سراسر مناطق سن خیز کشور این حشره 2 شیوه زندگی دارد که این خود منجر به تغییراتیدراندازه آ فت شده است .
جمعیتی از این حشره که در زیستگاههای طبیعی واقع در ارتفا عات زندگی می کنند و ضمن
تغذیه از گیاهان غیره زراعی به خصوص گندمیا ن و بدون آ نکه پروازهایقا بل توجهی انجام دهند , به زاد و ولد می پردازند , افراد این گروه کوچک وطول و عرض آ نها به ترتیب 5/10-8 و 8/6- 5 میلیمتر است در حالی که گروه دوماز این حشره که از گندم و جو تغذیه می کنند به خصوص آ نهایی کهبه مزارع آ بی حمله ور می شوند جثه ای بزرگتر دارند و طولو عرض آ نها به ترتیب 8/12-8/9 و 6/8 � 2/6میلیمترمی باشد .
رنگ حشره کامل بسیار متغیر بوده و رنگ عمومی آ نها قهوه ای و زرد خاکی است که این نیزاز روشن تا تیره تغییر می کند .به علاوه نمونه هایی بهرنگ سیاه , قرمز ,مسی و زرد کهربایی نیز دیده میشود .
سطح پشتی حشره کامل ممکن است عاری از هر گونه لکه مشخص و یا دارای لکه هایتیره با ابعاد و شکلهای مختلف به خصوص روی سپر دیده می شود .در روی سپر و درحد فاصل آن با پیش گرده 2 لکه روشن کوچک به چشم می خورد. سر حشره مثلثی استو نوک آن به جلو امتداد دارد. نزدیک خط فاصل بین سر و سینه دو چشم ساده و دردو گوشه جانبی سر دو چشم مرکب دیده می شود .

شاخک 5 بندی است که بند پنجم آن بلندترین بند می باشد و پس از آن بند دوم بلند تر از بقیه است و بند سوم کوچکترین و بند اول و چهارم مساوی میباشد .پیش گرده شش ضلعی است و پا ها رنگ کلی بدن را دارند .و هر پنجه 3 بنددارد. سپر بسیار بزرگ و رشد کرده است و به استثنای قسمت کوچکی از کوریوم , بالهایرویی و دو حا شیه جانبی شکم , همه پشت حشره را می پوشاند . در حاشیهجانبی شکم که از زیر سپر بیرون می ماند 5 لکه تیره رنگ دیده می شود که مشخص کننده مو قعیت 5 بند شکمی است .

تنها اختلاف در شکل ظاهری حشرات کامل نر و ماده مربوط به قطعات بیرونی دستگاهتناسل آنهاست که در انتهای قسمت زیرین شکم واقع است . این قطعه در حشرات نر ساده است و هیچ گونه تقسیم بندی در آن دیده نمی شود درحالی که در حشرات ماده به 6 قسمت بزرگ و دو (2) قسمت کوچک تقسیم میشود .
تخم حشره کروی و قطر آن یک میلیمتر است . رنگ تخم تازه سبز روشن است وروی تخم سوراخهای تنفسی (MICROPYLE) واقع است .رنگ پوره های سن اول بلافاصله بعد از خروج از تخم سبز بسیار روشن استکه پس از چند ساعت متمایل به سیاه می شود .

از سن دوم به بعد رنگ اصلی پوره ها نمایان می شود . وجه تمایز پوره ها بهخصوص پوره های سنین 4 و 5 بسیار بارز است و بدین معنی که بال از سنچهارم پورگی جوانه می زند و در سن پنجم مشخصتر می شود.
مناطق انتشار سن گندم در حال حاضر از طرف باختر به مرز های ایران با عراق وترکیه و از طرف خاور به مرز های کشور با افغانستان و پاکستان می رسد , به عبارت دیگر از مرز های غربی تا شرقی بجز کویرهای مرکزی فلات ایران زیرپوشش این حشره قرار دارد . در شمال کشور این حشره به جز در نوار ساحلی دریای خزر در بقیه مناطق فعالیت خود را گسترش دادهاست و تا مرزهای ترکمنستان , آذربایجان و ارمنستان پیش رفته است در جنوب کشور نیزفقط نوار ساحلی دریای عمان و خلیج فارس و قسمتی از جلگه خوزستان از حملات این آفتمصون مانده است .

انتشار سن گندم در ایران به 3 عامل اصلی زیر بستگی دارد:
1- وجود منابع غذایی
2 - وجود اماکن مناسب جهت دوره طولانی دیاپوز
3 � وجود شرایط اقلیمی مناسب جهت فعالیت آفت

گیاهان میزبان سن گندم
سن گندم عمدتا از گرامینه ها تغذیه می کنند , بخصوصاز گندم و جو و چاودار و ذرت و نازک برگان و گیاهان وحشی دیگر مثل شاهدانه و علفهای پهن برگ به عنوان میزبان دوم که عمدتا شامل خار شتر می باشد و نیز بعضیدرختان خزان کننده مثل درخت بلوط .
در طول دوره زیستی سن گندم فقط 1 تا 5/2 ماه را به عنوانیک حشره کامل بر روی گیاه سبز به سر می برد و بقیه سال را به حالت استراحت در زیر پوشش گیاهی دامنه تپه ها می گذرانند . این دوره استراحت شامل 2 فاز است
1- تابستان گذرانی در طول ماههای گرم و خشک آخر تابستان و پا ئیز
2- زمستان گذرانی در طول ماههای خیلی سرد و زمستان
جمعیت آفت در محلهای استراحت یا زمستانگذرانی اغلب خیلی کپه ای ومجتمع هستند , با تراکم 10 تا 60 سن در هر متر مربع .کوهستانهای مخصوصزمستا نگذرانی آفت معمولا در
حدود 10 تا 20 کیلو متر از مزارع گندم فاصله دارند .اگر چه حشره می تواند تامسافت 150
کیلومتری دورتر نیز پرواز کند و در بهار سن های بالغ زمستانگذران به پایین به سمتمزارع مهاجرت می کنند . مهاجرت می تواند متناوب صورت گیرد و حد اکثر در طول یک ماهکامل شود. بعد از تغذیه جفت گیری صورت می گیرد و سپس تخمریزی انجام میشود , با تکمیل سن پورگی و در نهایت ظهور حشره کامل نسل جدید یکنسل کامل تشکیل می شود .
*قابل ذکر است که اولین پیشتازها در اولین فرودها معمولا حشرات نر هستند

سیکل زندگی :
تخم ها در دسته های کوچک , معمولا 14 تایی روی برگهای گیاه در مناطق آلوده گذاشته می شود . دوره رشد و نمو تخم ها که در eurygaster spp سبز رنگ هستند در شرایط مزارع و
در دمای 20 درجه سانتی گراد حدودا 9 تا 10 روز طول می کشد .بعد از تفرخ تخمها پورهها
قبل از آنکه به سمت خوشه ها پراکنده شوند به صورت دستهجمعی در اطراف پوسته های تخمشان باقی می مانند . قبل از تبدیلشدن به حشره کامل پوره ها 5 بار پوست اندازی میکنند و 4 سن پورگی هر کدام حدود 4 روز طول می کشد ودر حالیکه آخرین مرحله رشد طولانی تر بوده و در حدود 10 تا 11 روز بهطول می انجامد . مراحل رشد و نمو از تخم تا
حشره کامل حداقل 35 تا 37 روز و حداکثر 50 تا 60 روز بوده که بستگی به 2 فاکتوردارد:
1- دسترسی به غذا
2- شرایط آب و هوایی

تغذیه حشره:
پوره ها بیشتر عمرشان را روی ساقه و خوشه غلات سپری می کنند و در صورت گر می هوا قادرند تغذیه خود را در طول شب انجام دهند . بااین وجود در طول گرمای روز بیشتر
پوره ها در جستجوی پناهگاهی در برگهای پایین و یا در خاک هستند . 5 مرحله پورگیوجود دارد و سن های بالغ نسل جدید به بیشترین وزن نیاز دارند چرا که بقای انها درآینده بستگی به
ذخایر چربی دارد که انباشته اند .
در سنین آخر پوره ها تحرک کمتری دارند و اغلب به مدت چند ساعت بی حرکت باقی می مانند در این مرحله اگر گندم ها زود برداشت شده باشند , این حشرات قادر نخواهند بود که به میزان کافی ذخیره چربی در بدنشان بسازند واین مسئله در بقاء آنها در آینده تاثیرزیادی دارد.

تغییرات جمعیت :
جمعیت سن گندم بوسیله :
- عوامل زنده: شامل شکارچی ها و پارازیتها
- عوامل غیر زنده: شامل عوامل اقلیمی , عملیات کشاورزی , و کاربرد آفتکش هاتنظیم می شود.
عوامل زنده:
سن های غلات اگر چه مورد حمله تعداد کثیری قرار می گیرند ولی در این میانشکارچیان بند پا مانند عنکبوتها , سوسکها از خانواده carabidae و مگس های tachinid کلیدی تر هستند.اگر چه حشرات شکارچی دیگری مثل زنبورها, سن های nabidae و بالتوری ها نیز
می توانند تحت شرایط خاصی مهم باشند . سن های گندم همچنین مورد حمله پارازیتهای اختصاصی تر قرار می گیرند گه مهمترین انها از ( Hymenoptera ) بوده و تخم سن را پارازیته می کند و عوامل زنده دیگر شامل نماتد ها ومیکروارگانیسم ها هستند که درمورده
آنها مطالعات و شواهد کمتری وجود دارد .

عوامل غیر زنده در کنترل جمعیت سن گندم:
1) اقلیم و هوا ( محیط )
به عوامل مختلفی مثل در دست بودن یا نبودن غذا , شرایط اقلیمی , کاربر دحشره کش ها و
غیره به عنوان عوامل غیر زنده موثر بر دینامیسم جمعیت افت اشاره کرده اند.
الف � غذا
نا کافی بودن غذا اغلب می تواند عامل اصلی مرگ ومیر باشد .این رخداد در طولطغیانهای بزرگ و یا بعد از آن روی می دهد . یعنی وقتی که سن های مادر مزارعگندم ر ا قبل از آن که گندم به خوشه بنشیند از بین می برند . بنابراین پوره ها قبلاز بلوغ به دلیل عدم وجود غذا و یا عدم توانایی در ذخیره کردن چربی کامل در مراحلزمستانگذرانی می میرند .
ب � شرایط اقلیمی :
در بهار شرایط اقلیمی بسیار مهم است چرا که اگر هوا سرد و مرطوب باشد مانعیجدی برای تولید مثل و بقای پوره ها ی جوان محسوب می شود .
اگر غذای فراوان وجود داشته باشد و هوا مطلوب باشد این حشرات می توانند ذخایر چربیمورد نیاز خود را در طول 10 روز و یا کمی بیشتر انباشته نمایند , بااین وجود بارانهای سنگین می تواند تغذیه را کم کند یا مانع آن شود. این ذخایر چربیاست که تعیین می کند چه
مسافتی را حشره می تواند به نواحی زمستانگزرانی مناسبتری مهاجرت کند ویا چه مدت می تواند در اماکن تابستان گذران یا زمستان گذرانزنده بماند . گفتنی است که سن گندم
یک حشره گرما وآفتاب دوست است و تمام مراحل زیستی از قبیل مهاجرت بهاره , بلوغ جنسی , تغذیه , تخمریزی , تفرخ تخمها و رشد و نمو پورگیو... اگر هوای گرم و مرطوب
و بادهای شدید وجود نداشته باشد با موفقیت بیشتری روی می دهد . هواینمناک و بادهای شدید اثر نا مطلوب بر رشد و نمو جمعیت و در نتیجه بقای آنهادارد .
ج � دما:
مطالعات در مورد واکنش سن گندم به درجه حرارت نشانداده است که بسته به حالت فیزیولوپیکی حشره از درجه حرارت 6 تا25 درجه سیلیسیوس بصورت افزایشی فعال می شوند و بین 25 تا 37 درجهفعالیتشان کاهش می یابد و این در حالی است که در فاصله 37 تا 48 درجه افزایش فعالیت مجدد وجود دارد که به این مقطع فعالیت بیماریزایی یا
Pathologic activity ) ) گویند . بعد از این مرحله و در درجه حرارت حدود 5/49
درجه سیلیسیوس حشره می میرد . در نواحی ایران سن گندم حداکثر دمای 30 درجه و حداقل
دمای5/2- تا 3 - درجه سانتی گراد را می تواند تحمل کند .
د �آب , باران و رطوبت نسبی :
حشره کامل نسل جدید می تواند بر روی گندم خشک تغذیه کرده و آب مورد نیاز خود را به
صورت آب آزاد یا از طریق شیره گیاهی تا مین کند . در صورت وجود غذا و عدموجود آب
حشره 9 تا 10 روز بعد می میرد . گفتنی است که بارانهای سنگین مرگ و میر تخم ها وپوره
ها را افزایش می دهد .
ه � باد:
وقتی سن های با لغ برای پرواز آماده شدند و در عین حال شرایط در مزارع مناسب باشد آنها شروع به پرواز مهاجرتی می کنند , باید توجهکرد که اکثریت سن ها شروع به پرواز در جهت باد می کنند و اگراین جهت انها را به نواحی مساعد ببر ( کوهستانها درمهاجرت تابستانی و دشتهای زیر کشت در بهار ) پرواز موفقیت امیز خواهد بود . در غیراین صورت
مرگ ومیر زیادی در نتیجه این پروازها حادث می شود که دلیلی است بر ضرورت مهاجرتآفت .

پیشگیری و کنترل :
به منظور پیشگیری و کنترل سن گندم از کاربرد مداوم آفت کش ها در بلند مدت می بایست خوداری کرد . در اغلب آفات مثل حشرات � کنه ها- نماتدها و بیماری ها وعلفهای هرز ثابت شده است که یک مدریت تلفیقی , شامل بکارگیری عملیات زراعی و کنترل بیولوزیکی
می باشد . آفت کش ها فقط زمانی به کار گرفته می شوند که سایر روشهای کنترل نتواند جمعیت آفت را به زیر سطح زیان اقتصادیپایین بیاورد . بهترین روش برای کنترل آفت روشی استکه بتواند بر مبنای محاسبات اقتصادی قابل دوام و بی خطر برایمحیط زیست
باشد .
1- کنترل زراعی:
این روش ها شامل مجموعه اقداماتی است که می تواند از طغیانهای جدی سن گندم بدوننیاز به کاربرد آفت کش جلوگیری کند و غالبا نقش پیشگیری دارند ,متنند:
- برداشت زود هنگام
- زود کاشتن ویا کاشت واریاته های مقاوم تر
- وجین کردن کامل علفهای هرز در تمام طول فصل
- تناوب کشت با محصولاتی غیر از غلات
- به زراعی در کشت غلات که باعث می شود گیاه بهترین رشد ونمو را داشته و درنتیجه زودتر برداشت شود .
2- کنترل بیولوزیکی :
به دلیل اثرات فوری و آشکار بسیاری از آفت کش ها ی دردسترس , استراتزی مبارزه بیولوزیک در مقایسه بامزایای روش های شیمیایی کاملا مورد غفلت قرار گرفته است .
3 � کنترل شیمیایی :
به صورت کلی همه آفت کش ها اثر مرگ ومیر لازم روی سن گندم را دارند ولی کاربرد آفت
کشها همیشه با عث کاهش جمعیت سن گندم نمی شود . از سم هایی کهبرای کنترل این آفت استفاده می شود می توان پیرتروئیدهای مصنوعی ما نند دلتامترین ( دسیس- دلتا مترین و دلتارین )به دلیل سمیت کم برای پستانداران به کار گرفته می شود و نیز از آفت کش های متداول دیگر می توان هیدروکربنهایکلره, و ارگانوفسفاتها مرگ ومیر بالا برای سن گندم دارند.
باید دقت شود که اگر کاربرد سموم در زمان مناسباز نظر شرایط آب و هوایی صورت نگیرد اثرات لازم را نخواهد داشت و سمپاشی باید تکرار شود .
به طور کلی حشرات کوچکتر خیلی راحتر توسط یک حشره کش کشته می شوند , بهترین
زمان سم پاشی در سن های غلات به خصوص سن گندم وقتی است که پوره های جوان شروع بهتفرخ می کنند . باید توجه کرد که سن های بالغ زمستان گذران در صورت داشتن تراکمبالا
باید قبل از جفتگیری کنترل شوند .

http://giyahp.blogfa.com/